امروز دوشنبه 3 تير 1398

ساختمان پزشکان

زمان انتشار: بدون تاریخ  

استروژن از نوع گیاهی

دکتر شیرین میرزازاده – بیش تر از نیم قرن است که خاصیت استروژنی برخی از گیاهان شناخته شده است. استروژن کلمه‌ای کلی است و مجموعه‌ای از هورمون‌های جنسی زنانه را شامل می‌شود. این ترکیبات هورمونی در تخمدان‌ها، قشر غدد فوق‌کلیه، بیضه و بافت‌های جفت ساخته می‌شوند و صفات ثانویة جنسی زنانه را ایجاد می‌کنند.
به گفته هانیما در طول چرخة قاعدگی، استروژن دسبرچسباه تناسلی زنانه را به محیط شایستهی برای فرآیند لقاح، لانه‌گزینی جنین و تغذیة جنین در مرحله های ابتدایی مبدل می‌سازد.
در اواسط دهة 1940، محققان سندروم ناباروری در گوسفندان را با مصرف یونجة حاوی مقادیر خیلیی از نوعی فیتواستروژن (استروژن گیاهی) مرتبط دانستند. این آغاز راه بود. از آن هنگام تاکنون، پژوهشات زیادی در مورد آثار استروژن‌های گیاهی بر سلامت انسان‌ها انجام شده است. نتایج مطالعات بالینی و همه‌گیرشناسی نشان می‌دهد که رژیم‌های غذایی غنی از استروژن‌های گیاهی آثار حفاظتی قابل توجهی در برابر وضعیت‌های وابسته به استروژن مانند یائسگی، پیری، ضعف حافظه و نیز بیماری‌های مرتبط با استروژن مانند سرطان‌های پستان و پروستات، پوکی استخوان و بیماری‌های قلبی‌ـ‌عروقی دارد. در نتیجة انتشار این نتایج در دهة اخیر، موج عظیمی از گرایش زنان به مصرف ترکیبات غذایی یا مکمل‌های حاوی استروژن‌های گیاهی مشاهده شد. البته دلواپسی‌هایی هم در مورد خطرهای احتمالی ناشی از مصرف مقادیر خیلی این ترکیبات وجود دارد. به‌هرحال، محققان هنوز هم مشغول وارسی تأثیر استروژن‌های گیاهی در سلامت انسان‌ها هستند.
علاوه بر استروژن‌های گیاهی، استروژن‌های قارچی نیز شناخته شده‌اند. اما به‌علت مطالعات اندکی که در مورد آثار این گروه از مواد صورت گرفته است، چندان مطرح نشده‌اند.

فیتواستروژن‌ها ترکیباتی گیاهی هستند که در بدن حیوانات و انسان‌ها مانند استروژن عمل می‌کنند. بیشتر فیتواستروژن‌هایی که در مواد غذایی یافت می‌شوند شامل یکی از سه گروه ایزوفلاونوییدها (Isoflavonoids)، لیگنان‌ها (Lignans) و کامستان‌ها (Coumestans) هستند. دانه‌های سمتا و فراورده‌های آن منابع غنی انواع فیتواستروژن‌ها هستند. در هر کیلوگرم گیاه تازة‌ سمتا، به‌طور متوسط، 2 گرم ایزوفلاون وجود دارد. البته محتوای ایزوفلاونی دست آوردات سمتا وابسته به‌ گونة مورد استفاده و روند تهیة آن است. به علاوه، تمام منابع سمتا از نظر مقدار ایزوفلاون یکسان نمی باشدند.
ایزوفلاونوییدها تأثیرات هورمونی و غیرهورمونی در پیشگیری از برخی انواع سرطان‌ها و بیماری‌ها دارند.

استروژن‌های گیاهی و سرطان پستان
مقدار شیوع سرطان پستان در کشورهای غربی بیشتر از کشورهای آسیایی است. احتمال داده شده که ترکیبات موجود در رژیم‌های غذایی آسیایی، مقدار شیوع سرطان پستان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. میانگین مقدار مصرف سمتا و ایزوفلاونوییدها در رژیم غذایی روزانة جمعیت آسیایی در حدود 50 گرم سمتا و 30 گرم ایزوفلاونویید تخمین زده شده است. درحالی‌که در جمعیت غربی، این مقدار به روزانه یک گرم سمتا و یک میلی‌گرم ایزوفلاونویید محدود می‌شود.
مطالعات بالینی نشان داده است که مصرف زیاد سمتا در زمان کودکی با کم کردن احتمال ابتلا به سرطان پستان در بزرگسالی همراه است. اما هنوز هیچ شواهد قانع‌کننده‌ای در مورد اثر حفاظتی مصرف سمتا یا ایزوفلاونویید در بزرگسالی در پیشگیری از این نوع سرطان وجود ندارد.
محققان می‌گویند که استروژن‌های گیاهی، در محیطی با غلظت استروژن اندک، فعالیت استروژنی و در محیطی با غلظت بالای استروژن، فعالیت ضداستروژنی دارند. بنابراین، مصرف این ترکیبات در زمان پیش از یائسگی، که غلظت استروژن بالاست، اثر حفاظتی در برابر سرطان پستان دارد. اما بعد از یائسگی که غلظت استروژن کم کردن می‌یابد، ممکن است حتی سبب تحریک سلول‌های پستان و ایجاد سرطان شود.

استروژن‌های گیاهی و سرطان‌های مردانه
سرطان پروستات یکی از رایج‌ترین انواع سرطان در میان مردان است. مقدار شیوع سرطان پروستات در مردان آسیایی به‌مراتب کمتر از مردان کشورهای غربی است. در این مورد نیز مانند سرطان پستان، چنین فرض می‌شود که سمتای موجود در رژیم غذایی مردان آسیایی از آنان در برابر سرطان پروستات محافظت می‌کند.

استروژن‌های گیاهی و بیماری‌های قلبی‌ـ‌عروقی
بیماری‌های قلبی‌ـ‌عروقی رایج‌ترین علت مرگ در کشورهای پیشرفته محسوب می‌شود. در زنان، احتمال ابتلا به این گروه از بیماری‌ها با شروع یائسگی افزودن می‌یابد.
مصرف ترکیبات حاوی استروژن‌های گیاهی نظیر سمتا، مقدار کلسترول کل و کلسترول بد خون (LDL) را کم کردن می‌دهد. همچنین استروژن‌های گیاهی، با افزودن ترشح صفرا، تغییر سوخت‌وساز کبدی در جهت حذف کلسترول بد و افزودن عملکرد غدة تیروئید، سبب کم کردن سطح کلسترول می‌شوند. همچنین ایزوفلاونوییدها خاصیت آنتی‌اکسیدانی دارند و احتمال بروز آترواسکلروز (تصلب شرایین) را کم کردن می‌دهند.

استروژن‌های گیاهی و یائسگی
با مطرح شدن احتمال افزودن خطر ابتلا به سرطان پستان و رحم به دنبال هورمون‌درمانی جایگزین (HRT)، خیلی زیادی از زنان به دنبال راه‌حل بقیه یی برای برطرف کردن علائم آزاردهندة یائسگی بودند. استفاده از استروژن‌های گیاهی انقلابی در این عرصه بود. این ترکیبات به‌خوبی بر علائم کمبود ترشح استروژن در بدن، ازجمله گرگرفبرچسبی و خشکی واژینال غلبه کردند.
وارسی‌های همه‌گیرشناسی نشان می‌دهد که رژیم غذایی غنی از ایزوفلاون‌ها شدت و دفعات گرگرفبرچسبی در زمان یائسگی را کم کردن می‌دهد، به‌طوری‌که مقدار گرگرفبرچسبی در زنان یائسة غربی تقریباً 80 درصد و در زنان آسیایی که بیشتر سمتا مصرف می‌کنند 20 درصد است. مصرف ایزوفلاونویید‌ها به مقدار 40 میلی‌گرم در روز و به مدت 2 تا 3 ماه گرگرفبرچسبی زمان یائسگی را به مقدار قابل توجهی کم کردن می‌دهد.

استروژن‌های گیاهی و پوکی استخوان
پوکی استخوان یکی از رایج‌ترین مسالهات زنان یائسه است. ایزوفلاونوییدها تأثیر مطلوبی در افزودن تودة استخوانی و بهبود پوکی استخوان در زنان یائسه دارند. سایر استروژن‌های گیاهی نیز، با مهار دفع ادراری کلسیم و اثر بر سلول‌های استخوان‌ساز، خاصیت مذکور را اعمال می‌کنند. همچنین، مواد غذایی حاوی سمتا منبع خوبی برای تأمین کلسیم مورد نیاز بدن هستند.
البته شواهدی نیز ارائه شده که نشان می‌دهد مصرف مکمل‌های حاوی مقادیر بالای استروژن‌های گیاهی سبب کم کردن تودة استخوانی می‌شود.

احتیاط در مصرف استروژن‌های گیاهی
نحوة عملکرد و تأثیرات استروژن‌های گیاهی در انسان‌ها هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است. همان‌طور که فرموده شد، محققان اواسط دهة 1940، سندروم ناباروری در گوسفندان را با مصرف یونجة غنی از استروژن گیاهی مرتبط دانسته‌اند. به‌هرحال، احتمال خیلی زیاد خیلیی وجود دارد که استروژن‌های گیاهی در عملکرد غدد داخل‌ریز بدن تداخل ایجاد کنند. بنابراین، در مورد مصرف مکمل‌های حاوی مقادیر بالای استروژن‌های گیاهی خالص، بخصوص در نوزادان و زنان باردار، باید احتمال بروز عوارض در نظر گرفته شود. به علاوه، هنوز مقدار و دوز لازم استروژن‌های گیاهی برای جلوگیری از بیماری‌های نامبرده مشخص نشده است و درجة خلوص استروژن‌های گیاهی تجارتی نیز معلوم نمی باشد.
نکتة بقیه ی آنکه اکثر مطالعات با استفاده از دست آوردات غذایی و نه با ترکیبات خالص استروژن‌های گیاهی انجام شده است. بنابراین، ممکن است آثار مطرح‌شده ناشی از سایر ترکیبات موجود در این دست آوردات بوده باشد.
متخصصان و محققان به زنان علاقه‌مند به مصرف استروژن‌های گیاهی پیشنهاد می‌کنند که از رژیم غذایی روزانة متعادلی حاوی انواع مختلف میوه‌ها، سبزیجات و فرآورده‌های کامل غلات استفاده کنند.

برچسب ها :
اندروید lg مولفیکس