امروز دوشنبه 3 تير 1398

ساختمان پزشکان

زمان انتشار: بدون تاریخ  

سفالوسپورین ببر خفته اژدهای مخفی

در سال 1385 جدیدترین آنتی‌‏بیوتیک تزریقی در کشور که تنها سفالوسپورین نسل چهارم موجود در ایران به‌شمار می‌‏رود، تولید شد…
به گفته دکاضطرابلام این آنتی‌بیوتیک اکسی‌‏پیم نام دارد و به صورت ویال‌‏های تزریقی 500 میلی‌گرمی، 1 و 2 گرمی به تولید رسیده است.

این دارو تنها سفالوسپورین نسل چهارم مورد تأیید FDA (ساهنگام غذا و داروی آمریکا) برای درمان کودکان دو ماه به بالا و همچنین تنها آنتی‌بیوتیک مورد تأیید این ساهنگام برای درمان تک‌دارویی و تجربی بیماران نوتروپنیک تب‌دار شناخته شده است.

مدیرعامل شرکت سازنده این دارو می‌گوید، اکسی‌‏پیم ایرانی، از کیفیتی معادل با مشابه خارجی خود برخوردار و در مقایسه با آن 50 درصد ارزان‌تر است و تولید این دارو سالانه حداقل سه میلیون یورو صرفه‌جویی ارزی در کشور به همراه دارد.

اما اگر می‌خواهید بدانید تولید این دارو در کشور چه‌قدر اهمیت دارد و اساساً سفالوسپورین‌ها چه‌جور آنتی‌بیوتیک‌هایی هستند و چه‌طور نسل‌ اندر نسل در جنگ با باکتری‌ها به کمک انسان‌ها آمده‌اند، این مقاله به پرسش‌های شما پاسخ می‌دهد.

***

در طول تاریخ همواره یک جنگ دائمی بین علم و عفونت وجود داشته است. از یک طرف دانشمندان تلاش کرده‌اند تا با معرفی آنتی‌بیوتیک‌های جدیدتر و قوی‌تر همانند یک بمب اتمی به سرزمین میکروب‌ها حمله کنند و از سمت بقیه ی میکروب‌ها همواره به کمک هوش بالقوه‌شان تلاش در فرار از این حملات و یا ایجاد سپرهایی علیه آنها کرده‌اند.

بعد از موفقیت اولیه پنی‌سیلین در نابودی انواع عفونت‌ها، میکروب‌ها کم کم راه‌های مقاوم شدن در برابر آن را یاد گرفتند. این بود که دانشمندان به فکر ابداع دسته بقیه یی از آنتی‌بیوتیک‌ها افتادند که از پنی‌سیلین‌ها قوی‌تر بوده و بتواند با قدرت بیشتری میکروب‌ها را مورد حمله قرار دهد و بدین ترتیب بود که سفالوسپورین‌ها به دنیای پزشکی معرفی شدند.

شما حتماً نام خیلی زیادی از داروهای این خانواده مثل سفالکسین یا سفتریاکسون یا سفیکسیم را شنیده‌اید. آنها همانند یک ببر خفته خیلی زیادی از میکروب‌ها را که به پنی‌سیلین و خیلی از آنتی‌بیوتیک‌های بقیه ی مقاوم هستند از بین می‌برند.

خوشبختانه امروزه خیلی زیادی از سفالوسپورین‌های مهم با کیفیت عالی در کشور تولید شده و نیاز به مصرف ارز و خرید گران از کشورهای خارجی را از بین برده‌اند.

از چه جایی آمده‌اند؟

برای مطلعی از داستان سفالوسپورین‌ها باید کمی به عقب برگردیم. ماجرا از آنجا آغاز شد که الکساندر فلمینگ در سال 1928 به‌طور تصادفی موفق شد داروی پنی‌سیلین را اکتشاف کند.

وی که مشغول کار بر روی گونه‌ای از باکتریها بود، متوجه شد مقداری کپک پنی‌سیلین که به‌طور اتفاقی بر روی باکتریها قرار گرفته بود، توانسته باکتریها را از بین ببرد.

این اکتشاف چندین سال بعد جایزه نوبل را برای فلمینگ به‌همراه داشت و موجب شد تا دریچه جدید و وسیعی به‌سمت یک علم نو یعنی عالم آنتی‌‌بیوتیک باز شود.

پنی‌سیلین در خلال جنگ جهانی دوم کاری درحد معجزه انجام داد و زندگی میلیون‌ها تن را که ممکن بود در اثر یک عفونت ساده جان خود را از دست دهند نجات داد. واقعاً معلوم نمی باشد که تلفات جنگ جهانی دوم در صورت عدم اکتشاف پنی‌سیلین به چه حد می‌رسید.

اما با گذشت هنگام دانشمندان کم‌کم متوجه شدند برخی عفونت‌ها بقیه ی مثل سابق به پنی‌سیلین‌ها جواب نمی‌دهند. در ادامه، وارسی‌های دانشمندان نشان داد باکتریها توانسته‌اند تغییراتی در ساختمان خود یا پنی‌سیلین ایجاد و از اثرات آن فرار کنند. به‌ همین علت پژوهشگران به فکر پیدا کردن آنتی‌بیوتیک‌های جدیدتر و مؤثرتر افتادند.

بعد از اتمام جنگ جهانی دوم و در سال 1948، یک دانشمند ایتالیایی به نام جوزپه بروتزو (1976-1895) که استاد بهداشت در دانشگاه پزشکی کالیاری بود، زمانی به منظور ریشه‌کنی مالاریا به ساردنی ایتالیا رفت به مورد جدیدی برخورد کرد.

وی متوجه شد قارچی به نام «سفالوسپورین اکرمونیوم» که آن را از یکی از مجراهای فاضلاب ساردنی جدا کرده بود، می‌تواند موادی را تولید کند که علیه باکتری مولد حصبه و نیز عامل بیماری تب مالت مؤثر باشد.

دکتر بروتزو بلافاصله دریافت که اکتشاف خیلی مهمی کرده اما به علت کمبود امکانات و حمایت‌های مالی نتوانست پژوهشات جامع‌تری در این زمینه انجام دهد. به همین علت هم، بعد از چاپ نتایج پژوهشاتش در مجله بهداشت دانشگاه کالیاری نمونة قارچ را برای وارسی‌های بیشتر به آزمایشگاه پاتولوژی دانشگاه آکسفورد فرستاد.

در این آزمایشگاه دانشمندان برجسته‌ای همچون سر ویلیام دان و دکتر ادوارد آبراهام که پیشاً پژوهشات خیلیی در زمینه پنی‌سیلین کرده بودند فعالیت می‌کردند و امکانات وسیعی داشتند. در آکسفورد حدود 5 سال طول کشید تا دانشمندان بتوانند محتویات نمونة دکتر بروتزو را خالص‌سازی کنند. آنها بعد از انجام این کار ماده به‌دست آمده را سفالوسپورین – C  نامیدند.

سفالوسپورین – C ماده‌ای بود که به‌بهتری علیه باکتری‌هایی که به پنی‌سیلین مقاوم شده بودند عمل می‌کرد. بنابراین یک اکتشاف بزرگ صورت گرفته بود و خانوادة پرجمعیت سفالوسپورین‌ها کم‌کم جای خود را در علم پزشکی و داروسازی باز کردند.

چطور عمل می‌کند؟

طرز عمل سفالوسپورین‌ها از هرچه فکر کنید ساده‌تر است. در واقع انواع آنتی‌بیوتیک‌های مختلف با روش‌های گوناگونی باکتری‌ها را مورد حمله قرار می‌دهند.

برخی از آنتی‌بیوتیک‌ها از رشد باکتری جلوگیری می‌کنند در حالی که سایر آنتی‌بیوتیک‌ها موجب کشته شدن و مرگ باکتریها می‌شوند. سفالوسپورین‌ها جزو آن‌دسته از آنتی‌بیوتیک‌ها هستند که با کشتن باکتریها به مقابله با آنها می‌پردازند.

آنها همانند پنی‌سیلین‌ها از ساخته شدن دیواره سلولی باکتریها که از جنس قند و پروتئین است جلوگیری کرده و بدین ترتیب موجب مرگ باکتریها می‌شوند. حفظ یکنواختی دیواره سلولی در همه حال برای باکتریها حیاتی است و اختلال در ساخت آن موجب نابودی باکتری می‌شود.

سفالوسپورین‌ها، از پدر بزرگ تا نتیجه

اکتشاف سفالوسپورین‌ها پیشگیری و درمان خیلی زیادی از عفونت‌ها را بهتر‌تر کرده است. اگر – خدای نکرده – در طول عمر خود مجبور به انجام عمل جراحی شده‌ باشید، حتماً دیده‌اید که خیلی زیادی از جراحان دوست دارند تا پیش و بعد از انجام عمل‌های جراحی خاص از سفالوسپورین‌ها برای جلوگیری از عفونت استفاده کنند.

علاوه بر این، خیلی زیادی از عفونت‌های ناجور نظیر مننژیت، عفونت‌های پوستی، خیلی زیادی از انواع ذات‌الریه‌ها و عفونت‌های ادراری تناسلی که شاید به خیلی از آنتی‌بیوتیک‌ها جواب ندهند به‌بهتری توسط سفالوسپورین‌ها درمان می‌شوند.

با توجه به تعداد نسبتاً خیلی سفالوسپورین‌ها، دانشمندان به فکر ابداع مبنایی برای طمابقی‌بندی آنها افتادند و بعد از انجام پژوهشات زیاد، راه آن را پیدا کردند. آنها سفالوسپورین‌ها را با توجه به طیف عملکردشان به 4 نسل طمابقی‌بندی کردند و رنگ‌آمیزی «گرم» را مبنای طمابقی‌بندی خود قرار دادند.

رنگ‌آمیزی گرم روشی آزمایشبعضی مواقع است که کار تشخیص و طمابقی‌بندی انواع میکرب‌ها را برای متخصصین بهتر‌تر کرده است. بر اساس رنگ‌آمیزی گرم که مرحله های خاص خودش را دارد، باکتریها به دو دسته گرم مثبت و گرم منفی تقسیم می‌شوند.

در رنگ‌آمیزی گرم، آن دسته از باکتریها که رنگ آبی به‌خود می‌گیرند به نام باکتریهای گرم مثبت و آنها که رنگ قرمز – صورتی به‌خود می‌گیرند به‌عنوان باکتریهای گرم منفی شناخته می‌شوند. این نوع تقسیم‌بندی کمک خیلیی به دانشمندان در طمابقی‌بندی باکتریها کرده است.

بر این اساس، باکتریهایی نظیر استافیلوکوک و استرپتوکوک (عامل خیلی زیادی از بیماریهای پوستی – تنفسی) و عامل بیماری کزاز در گروه گرم مثبت‌ها و خیلی زیادی از عوامل ایجاد کننده عفونت‌های ادراری تناسلی، مننژیت و باکتریهایی که به‌طور طبیعی در روده وجود دارند در گروه گرم منفی‌ها قرار می‌گیرند.

دانشمندان به نوعی از این فناوری برای طمابقی‌بندی آنتی‌بیوتیک‌های سفالوسپورین استفاده کرده‌اند. در طمابقی‌بندی آنها، آنتی‌بیوتیک‌های نسل اول آنهایی هستند که بیشتر بر عفونت‌های گرم مثبت مؤثرند و اثر کمی بر گرم منفی‌ها دارند، اما هرچه به سمت نسل چهارم می‌رویم، اثرات آنها بر گرم منفی‌ها بیشتر و بر گرم مثبت‌ها کمتر می‌شود.

بیشتر: .::سلامت نیوز :سرویس خبری: داروها:سفالوسپورین،ببر خفته، اژدهای مخفی::.
برچسب ها :
اندروید lg مولفیکس